Vai trò của cơ sở hạ tầng thư viện điện tử trong việc tổ chức các dịch vụ thư viện phục vụ việc dạy và học ngoại ngữ


31-07-2014
Bài viết trình bày khái niệm về thư viện điện tử, các yếu tố cấu thành cơ sở hạ tầng thư viện điện tử và vai trò của cơ sở hạ tầng thư viện điện tử trong việc tổ chức các dịch vụ thư viện hỗ trợ dạy và học ngoại ngữ.
Đặt vấn đề:
Với sự tiến bộ của khoa học, công nghệ và xu thế phát triển của ngành thư viện trên thế giới thì Thư viện điện tử ngày càng trở nên phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ giảng dạy nói chung và dạy, học ngoại ngữ nói riêng tại các trường đại học. Việc xây dựng và phát triển thư viện điện tử phụ thuộc rất nhiều vào cơ sở hạ tầng, do đó vấn đề nghiên cứu lý thuyết và đánh giá thực trạng cơ sở hạ tầng là điều rất cần thiết với thư viện các trường đại học có đào tạo chuyên ngành ngoại ngữ.
Nội dung:
Khái niệm Thư viện điện tử
Thư viện điện tử không phải là một thuật ngữ quá mới với ngành Thư viện Việt Nam, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất. Theo PGS.TS Hoàng Đức Liên khái niệm này có thể hiểu như sau: “Thư viện điện tử là một hệ thống thông tin trong đó các nguồn thông tin đều có sẵn dưới dạng có thể xử lý được bằng máy tính và tất cả các chức năng bổ sung, lưu trữ, bảo quản, tìm kiếm, truy cập và hiển thị đều sử dụng kỹ thuật số” (Liên & Ty, 2007).
Các yếu tố cấu thành hạ tầng Thư viện điện tử
Trên Tạp chí Thông tin và Tư liệu, tác giả Nguyễn Tiến Đức (2005)đã chỉ rõ các yếu tố cấu thành hạ tầng Thư viện điện tử bao gồm:
·    Mạng Intranet có tốc độ kết nối nhanh với Internet
·    Hệ thống máy chủ lớn thực hiện việc quản trị và các dịch vụ khác nhau: máy chủ web, máy chủ mail, máy chủ lưu trữ dữ liệu…
·    Hệ thống các máy trạm để cập nhật, khai thác thông tin
·    Các thiết bị công nghệ chuyên dụng cho thư viện điện tử như mã vạch, quản lý và in thẻ, máy quét, máy sao CD…
·    Phần mềm quản lý thư viện điện tử
·    Cơ sở hạ tầng về phòng ốc, bàn ghế và trang thiết bị khác.
Vai trò của cơ sở hạ tầng Thư viện điện tử trong việc tổ chức các dịch vụ thư viện hỗ trợ dạy và học ngoại ngữ.
Tác giả Chapelle (2001)đã nhấn mạnh để nâng cao chất lượng giảng dạy và học ngoại ngữ trong thế kỷ 21 cần chú trọng đến các hoạt động học tập dành cho người học dựa trên công nghệ máy tính bởi chúng giúp hoàn thiện quá trình nắm bắt, hấp thụ ngôn ngữ của chính người học một cách hiệu quả nhất. Do vậy, để hỗ trợ các hoạt động giảng dạy và học tập ngoại ngữ tích cực, cần tổ chức tốt các dịch vụ thư viện sử dụng công nghệ máy tính làm nền tảng. Trong đó, cơ sở hạ tầng đóng vai trò rất quan trọng, các yếu tố cấu thànhcủa nó sẽ quyết định về cơ bản chất lượng của các dịch vụ này, chẳng hạn với nhóm các dịch vụ tra cứu tài liệu trực tuyến (OPAC- Online Public Access Catalog), tra cứu thông tin trên Internet, tư vấn tham khảo và hỗ trợ trực tuyến, truy cập toàn văn trực tuyến thì tốc độ đường truyền, cấu hình máy trạm, khả năng xử lý dữ liệu của máy chủ sẽ ảnh hưởng đến thành công của dịch vụ. Giảng viên và học viên sẽ dễ dàng tìm kiếm và truy cập toàn văn tài liệu cần thiết (đặc biệt với các tài liệu nghe nhìn vốn là đặc thù của việc dạy và học ngoại ngữ) nếu hệ thống máy chủ mạnh, các máy trạm cấu hình cao, tốc độ đường truyền tốt… và ngược lại.
Hình 1: Ví dụ về dịch vụ tra cứu thông tin với phân hệ OPAC
Với nhóm dịch vụ mượn, trả và gia hạn tài liệu, đọc tại chỗ, nghe nhìn, số hóa tài liệu… thì chất lượng của các trang thiết bị như máy quét, máy đọc mã vạch, máy in thẻ, đài, tivi, đầu đĩa sẽ là nhân tố chính ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Kết quả khảo sát trong luận văn “Phát triển dịch vụ thông tin tại Thư viện Trường Đại học Hà Nội” của tác giả Nguyễn Văn Kép (2013, tr. 63)đã kết luận trong số 13 dịch vụ thông tin được tổ chức tại Thư viện trường Đại học Hà Nội thì nhóm 04 dịch vụ được người dùng đánh giá chất lượng khá, tốt đều là các dịch vụ có nền tảng cơ sở hạ tầng tốt. Ngoài ra, các dịch vụ tiện ích với dạy và học ngoại ngữ như phòng học nhóm, khu vực tự học, khu vực hỗ trợ thuyết giảng, khu vực thực hành kỹ năng thuyết trình, khu vực luyện kỹ năng nghe, khu vực giải trí… với tên gọi chung là các mô hình không gian học tập (McMullen, 2008)đang được các thư viện đại học thuộc các trên thế giới chú trọng nhiều trong những năm gần đây lại chịu ảnh hưởng từ các yếu tố của cơ sở hạ tầng như diện tích phòng ốc, chất lượng bàn ghế, hệ thống âm thanh, ánh sáng, hệ thống máy chiếu và các phương tiện kỹ thuật thu phát. Về vai trò của các nhóm dịch vụ này với việc hỗ trợ dạy và học ngoại ngữ, tác giả Thùy & Phương (2014)cũng cho rằng chúng cũng là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động thư viện với việc tạo được môi trường học tập thoải mái, thân thiện, không gian học tập cộng đồng – không gian học tập mở.
Với nhóm dịch vụ đào tạo người dùng tin và hỗ trợ nghiên cứu, ngoài yếu tố trình độ, kỹ năng của chuyên gia thư viện thì những yếu tố hạ tầng thiết bị khác ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả dịch vụ chính là trang thiết bị máy móc, hệ thống các phần mềm ứng dụng. Việc thiếu hụt các máy trạm hoặc những phần mềm ứng dụng sẽ gây ra rất nhiều khó khăn cho hoạt động của dịch vụ. Trong một nghiên cứu khảo sát thực trạng cơ sở hạ tầng của 10 thư viện thuộc các trường đại học tại Nigeria, nhóm tác giả Sivakumaren, K.S. và Geetha, Dr. V. cũng đi đến kết luận rằng thư viện các trường đại học cần phải được tăng cường số máy tính và các phần mềm ứng dụng để giảng viên và sinh viên có thể tận dụng tối đa lợi ích từ tất cả các dịch vụ thư viện (Sivakumaren, Geetha, & Jeyaprakash, 2011).
 
    
Hình 2: Dịch vụ đào tạo người dùng tin
Kết luận
Thư viện điện tử mà đỉnh cao là thư viện số ngày càng phát huy vai trò của mình trong hoạt động giảng dạy nói chung và dạy, học ngoại ngữ nói riêng. Thư viện các trường đại học cần chú trọng đến các yếu tố cơ sở hạ tầng để lựa chọn, tổ chức các dịch vụ thư viện phù hợp hỗ trợ dạy và học ngoại ngữ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Chapelle, C. A. (2001). Computer Application in Second Language Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press.
Đức, N. T. (2005). Xây dựng Thư viện điện tử và vấn đề số hóa tài liệu ở Việt Nam. Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 2.
Kép, N. V. (2013). Phát triển dịch vụ thông tin tại Thư viện trường Đại học Hà Nội. (Luận văn), Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Hà Nội.
Liên, H. Đ., & Ty, N. H. (2007). Giải pháp xây dựng các bộ sưu tập số phục vụ đào tạo, nghiên cứu. Hội thảo khoa học Thông tin-Thư viện, Đà Lạt.
McMullen, S. (2008). US academic libraries: Today’s learning commons model.
Sivakumaren, K. S., Geetha, D. V., & Jeyaprakash, B. (2011). ICT Facilities in University Libraries: A Study. Library Philosophy and Practice.
Thùy, B. L., & Phương, N. T. B. (2014). Đầu tư vào Thư viện đại học và các tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư. Tạp chí Thư viện Việt Nam, 1 (45), 22-28.
Người đăng:Nguyễn Văn Kép, Thư viện trường Đại học Hà Nội
31-07-2014