Tăng cường học tập chủ động qua ứng dụng WebQuest


29-07-2014
Bài viết giới thiệu khái quát về quan điểm giảng dạy và học tập tích cực, kèm theo dẫn chứng là ứng dụng WebQuest, nhằm góp phần tìm ra một hướng đi hiệu quả trong việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng.
Trước hết, phải khẳng định rằng, một trong những yếu tố then chốt quyết định chất lượng giáo dục chính là phương pháp dạy và học. Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà giáo dục đã lao tâm khổ tứ để tìm cho được cái gọi là “phương pháp giảng dạy tối ưu”, nhưng cho đến giờ phút này, dẫu đã có rất nhiều bước tiến dài trên chặng đường đổi mới phương pháp giảng dạy, phải thừa nhận rằng “phương pháp tối ưu” đó gần như là một điều không tưởng (Lightbown & Spada, 2006). Mỗi phương pháp đều có những ưu, nhược điểm nhất định, và cách tốt nhất để đạt được hiệu quả tối đa là kết hợp hài hòa tất cả các phương pháp trong chừng mực có thể, tùy thuộc vào bối cảnh giảng dạy và học tập cụ thể.

Theo mạch lý luận đó, bài viết ngắn dưới đây sẽ giới thiệu khái quát về quan điểm giảng dạy và học tập tích cực, kèm theo dẫn chứng là ứng dụng WebQuest, ngõ hầu mang lại cho quý đồng nghiệp một hướng tư duy khác, dẫu có thể không mới, nhằm góp phần tìm ra một hướng đi hiệu quả trong việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng.

Giảng dạy và học tập chủ động là gì?

Trong phạm vi bài viết này, giảng dạy và học tập chủ động được coi là một quan điểm chứ không đơn thuần là một phương pháp riêng lẻ. Quan điểm này là nền tảng cho sự hình thành và quá trình vận dụng sáng tạo hàng loạt những phương pháp giảng dạy khác nhau, cả hiện đại và truyền thống.

Theo Đại học Tổng hợp Wisconsin (Hoa Kỳ), hiểu theo nghĩa rộng học tập chủ động bao hàm nhiều quá trình học tập quan trọng khác nhau, trong đó đòi hỏi có sự đầu tư vượt bậc về cả tâm lực, trí lực và thể lực (Cuseo, 2010). Cụ thể hơn, Sở Giáo Dục tiểu bang California (Hoa Kỳ) dẫn giải: “Học tập chủ động diễn ra thông qua các chiến lược giảng dạy nhằm lôi kéo sự tham gia của học viên cả về thể chất lẫn trí tuệ trong quá trình thực hiện các bài tập và hoạt động được giao theo chương trình học… Học tập chủ động bao hàm những thay đổi sâu rộng trong cung cách làm việc của giáo viên và học viên, từ đó dịch chuyển trọng tâm của lớp học từ quá trình dạy sang quá trình học…”

Như vậy, có thể dễ dàng nhận thấy giảng dạy và học tập chủ động không phải là một phương pháp cụ thể nào cả, mà thay vào đó là một tập hợp các nguyên tắc định hướng cho quá trình dạy và học diễn ra theo hướng tích cực, chủ động, nhằm tối đa hóa hiệu quả dạy và học, mà trọng tâm cụ thể là HỌC, còn DẠY chỉ là quá trình hỗ trợ cho việc HỌC diễn ra theo ý muốn. Học tập chủ động nhấn mạnh đến sự trải nghiệm của người học thông qua hoạt động thực tiễn (học đi đôi với hành) cũng như quá trình tương tác giữa những người có liên quan đến quá trình học tập.

Trong lĩnh vực giảng dạy ngoại ngữ, nhiều khái niệm và phương pháp được xây dựng trong những năm gần đây đều lấy người học làm trung tâm của quá trình dạy và học. Thí dụ, các phương pháp dạy ngoại ngữ theo định hướng giao tiếp (Communicative Language Teaching), dạy ngoại ngữ theo hoạt động cụ thể (Task-based Language Teaching), dạy ngoại ngữ theo nội dung học liệu (Content-based Language Teaching), dạy học theo định hướng tìm tòi, khám phá (Inquiry-based and Discovery-based Instruction), dạy học dựa trên việc khai thác và giải quyết vấn đề cụ thể (Problem-based Instruction), v.v.. đều khẳng định vai trò tiên quyết của người học. Học tập tích cực, chủ động là quá trình vận dụng sáng tạo và hiệu quả nhiều phương pháp khác nhau để đạt được mục đích đề ra trong từng buổi học, từng chương trình học. Theo cách hiểu đó, giảng dạy tích cực, chủ động phải được hiểu là quá trình hỗ trợ và định hướng cho người học một cách sáng tạo và linh hoạt, không chỉ dựa trên những nguyên lý giáo dục hiện đại mà còn phải có sự điều chỉnh và đổi mới các nguyên lý đó tùy thuộc vào tình huống cụ thể.

WebQuest: một công cụ giúp tăng cường học tập chủ động

Trong suốt hơn hai thập kỷ qua, WebQuest đã được ứng dụng một cách rộng rãi vào việc dạy và học ngoại ngữ ở nhiều quốc gia. Vậy WebQuest là gì, và nó có hiệu quả như thế nào đối với việc dạy và học ngoại ngữ?

WebQuest là một công cụ trực tuyến giúp hiện thực hoá quan điểm giảng dạy và học tập chủ động thông qua các hoạt động khai thác tài nguyên thông tin trên mạng Internet và khuyến khích người học vận dụng kiến thức một cách linh hoạt, sáng tạo để giải quyết những vấn đề cụ thể. Có hai dạng WebQuest phổ biến: WebQuest ngắn hạn (được thực hiện trong một vài tiết học) và WebQuest dài hạn (được xây dựng trong một thời gian kéo dài, có thể lên đến cả một tháng hoặc một học kỳ). Mục tiêu của WebQuest ngắn hạn thường là để chuyển tải thông tin thuần tuý đến người học, trong khi đó WebQuest dài hạn lại nhằm mục đích mở rộng kiến thức của người học, giúp họ vận dụng kiến thức hiện có một cách sáng tạo, kết hợp với khai thác thông tin trên mạng Internet để tạo ra một giải pháp hay một sáng kiến của riêng mình.

WebQuest có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả thầy và trò trong lớp học ngoại ngữ. Thứ nhất, WebQuest tạo động lực thúc đẩy người học khai thác thông tin và tư duy tích cực để tìm ra các giải pháp hay sáng kiến, khiến họ học tập có trách nhiệm hơn, tư duy đa chiều hơn. Để hoàn thành một WebQuest, người học thường phải làm việc theo nhóm, trong đó mỗi người sẽ đảm nhiệm một vai trò cụ thể và họ phải trở thành “chuyên gia” của nhóm mình về một mảng vấn đề nhất định. Rõ ràng  điều này là vô cùng hữu ích để chuẩn bị cho các tình huống công việc thực tế sau này. Ngoài ra, trong quá trình thực hiện WebQuest người học sẽ được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin phong phú và cập nhật, đồng nghĩa với việc họ được tiếp thu tri thức mới một cách trực tiếp và có chọn lọc nhất. Quá trình học tập cũng hết sức linh hoạt vì WebQuest có thể được thực hiện ở bất kỳ nơi đâu miễn là người học có máy tính được kết nối Internet. Hơn nữa, thông qua các bước làm WebQuest, người học sẽ có nhiều cơ hội để nâng cao trình độ CNTT của mình, vốn là một đòi hỏi tất yếu đối với những chủ nhân tương lai của nền kinh tế tri thức trong thế kỷ 21.

Có nhiều công thức để tạo ra một WebQuest, nhưng tối thiểu phải có các nội dung sau:
-      Introduction: giới thiệu khái quát về WebQuest.
-      Task: nêu một nhiệm vụ thú vị và khả thi với người học.
-      Resources: liệt kê các nguồn thông tin cần được khai thác để hoàn thành nhiệm vụ. Đa số các thông tin này được lấy trên mạng Internet và được dẫn đường link trong WebQuest để người học có thể dễ dàng khai thác và kiểm soát.
-      Process: mô tả các bước cần thực hiện để có thể hoàn thành nhiệm vụ.
-      Evaluation: hướng dẫn chi tiết cho người học về các nội dung sẽ được đánh giá, thường được thể hiện qua một ma trận các tiêu chí.
-      Conclusion: tóm lược thông tin về nhiệm vụ đã thực hiện và giúp người học ghi nhớ những trải nghiệm vừa hoàn tất , đồng thời khích lệ người học có hành động cụ thể dựa trên những giải pháp hay sáng kiến mà họ tìm ra trong quá trình thực hiện WebQuest.
Để tạo WebQuest miễn phí và tham khảo rất nhiều WebQuest hiện có trên mạng Internet, xin truy cập các trang web http://zunal.com hoặc http://questgarden.com

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.    Bell, D. (2003). Method and postmethod: Are they really so incompatible? TESOL Quarterly, 37, 325–336.
2.    Cuseo, J. (2010). Active learning: definition, justification, and facilitation. Truy cập ngày 08/04/2014 tại địa chỉ http://uwc.edu/sites/default/files/imce-uploads/employees/academic-resources/esfy/_files/active_learning-definition_justification_and_facilitation.pdf
3.    Dewey, J. (2001). Education and social change. In F. Schultz (Ed.), New York: McGraw-Hill.
4.    Kumaravadivelu, B. (2006). TESOL methods: changing tracks, challenging trends. TESOL Quarterly, 40, 59-81.
5.    Labinowics, E. (1980). The Piaget primer: thinking, learning, and teaching. Menlo Park, CA: Addison-Wesley.
6.    Lightbown, P. & Spada, N. (2006). How languages are learned (3rd edition). New York: Oxford University Press.
7.    Nellen, T., & Mayo, L. (2000). We learn by doing. Truy cập ngày 08/04/2014 tại địa chỉ http://endora.wide.msu.edu/5.1/coverweb/nellenmayo/doing.html
8.    Snow, M. (1998). Trends and issues in content-based instruction. Annual Review of Applied Linguistics, 18, 243-267. 
9.    Sở Giáo dục tiểu bang California, Hoa Kỳ (2010). Truy cập ngày 08/04/2014 tại địa chỉ http://pubs.cde.ca.gov/tcsii/ap/glossary.aspx
Người đăng:Nguyễn Văn Kỷ (Khoa tiếng Anh, Trường Đại học Hà Nội)
29-07-2014